Hội Chứng Sốc Văn Hoá Khi Du Học – Phần 1

Tháng Chín là thời gian háo hức nhất của sinh viên, bởi đó là thời điểm đánh dấu sự khởi đầu của một năm học mới. Đối với du học sinh tới Canada, sự háo hức ấy còn lớn hơn bởi chẳng bao lâu, các em sẽ ở trong cảnh sống xa nhà, làm quen với môi trường mới. Tất cả mọi thứ, từ thức ăn, áo quần, bạn bè, vui chơi, ngôn ngữ, biểu lộ tình cảm, và phong tục đều khác lạ. Ổn định cuộc sống trong một môi trường mới khác xa với những gì đã biết, đã quen, dẫn đến việc du học sinh có thể phải trải qua tình trạng lo lắng, căng thẳng, còn được gọi là “sốc văn hóa.” Hiện tượng này được phát hiện vào những năm 60 bởi Kalvero Oberg, một nhà nhân chủng học nổi tiếng thế giới. Oberg cho rằng con người, khi di chuyển tới hoặc sinh sống ở nước ngoài trong một khoảng thời gian dài có thể trải qua những cấp độ sốc văn hóa khác nhau.

Ông giải thích khái niệm sốc văn hóa là “tình trạng lo âu bắt nguồn từ cảm giác mất mát những gì quen thuộc và những biểu tượng trong giao tiếp xã hội,” tình trạng này đã được ông so sánh với hình ảnh “cá mắc cạn.” Giống như cá mắc cạn, con người khi phải hòa mình vào một môi trường sống mới và khác lạ, họ không thể giao tiếp, không nhận biết được những dấu hiệu cho phép họ thích nghi với nền văn hóa mới. Đó có thể là ngôn ngữ cơ thể, ngôn từ, biểu cảm trên khuôn mặt, giọng nói, những thành ngữ, tiếng lóng. Vì không hiểu được những điều này nên họ cảm thấy lo lắng.

 

Bạn có biết?
Thuật ngữ “cá mắc cạn” được Kalvero Oberg khởi xướng.

Bài viết này gồm hai phần, nhằm giúp các em hiểu về nguyên nhân và nêu rõ những gì các em có thể sẽ trải qua trong quá trình thích nghi với nơi chốn mới, đồng thời giúp cho người dân Canada biết vì sao sinh viên nước ngoài lại có những cách ứng xử tương tự. Những người đang lao động ở nước ngoài, những người nhập cư cũng gặp phải tình trạng sốc văn hóa và cũng trải qua các giai đoạn này.

Phần thứ hai của bài viết sẽ được đăng tải trên số tháng tới, và sẽ giúp chúng ta nhận biết một người đang bị sốc văn hóa và cách đương đầu với tình trạng này.
Sốc văn hóa được biết đến rộng rãi qua năm giai đoạn, các em có thể trải qua một số, hoặc tất cả năm giai đoạn đó. Đôi khi, có những giai đoạn bị bỏ qua, có những giai đoạn lặp lại hơn một lần, và theo trình tự khác nhau. Các giai đoạn của tình trạng sốc văn hóa bao gồm: giai đoạn Trăng Mật, giai đoạn Vỡ Mộng và Thất Vọng, giai đoạn Chối Bỏ hay Thoái Lui, giai đoạn Hội Nhập hay Đồng Hóa, và giai đoạn Sốc Văn Hóa Ngược.

 

Giai đoạn 1 – Trăng Mật

Đây là giai đoạn khởi phát từ trước khi các em đặt chân đến nơi mới, và có thể kéo dài hàng tháng. Thời điểm này du học sinh cảm thấy háo hức, bị mê hoặc bởi môi trường mới. Những trải nghiệm lúc này giống như một cuộc du ngoạn, ví như một buổi sáng bình thường, đổi chuyến trên các phương tiện giao thông công cộng. Lúc này, các em đang hăm hở muốn thử nghiệm mọi thứ, và chấp nhận những khác biệt giữa đất nước mới và đất nước của các em.

Giai đoạn 2 – Vỡ Mộng và Thất Vọng

Giai đoạn này xảy ra sau khi du học sinh đã ổn định cuộc sống, những long lanh, rạo rực của niềm hứng khởi lúc ban đầu đã lắng xuống. Các em bắt đầu phải đối mặt với những khó khăn, nhận biết những khác biệt giữa hai nền văn hóa. Gia đình và bạn bè ở bên nhà thì khó gặp, vì thế là các em cảm thấy bị cô lập, bực bội, khó chịu, đôi khi các em bị bối rối, lúng túng khi phải xoay xở với cuộc sống mới ở Canada. Những khó khăn các em gặp phải có thể là không mua được đồ ăn ưa thích, hoặc không giao tiếp được rõ ràng những nhu cầu của mình với chủ nhà hoặc bạn mới.

 

Giai đoạn 3 – Chối Bỏ hoặc Thoái Lui

Giai đoạn thứ hai và thứ ba có thể xảy ra cùng một lúc, lý do là sau khi cảm thấy bị vỡ mộng, thất vọng, các em bắt đầu chối bỏ nền văn hóa mới, và đặt câu hỏi tại sao mọi người ở đây cứ làm mọi việc theo những lối đó. Các em khi ấy tự hỏi mình tới Canada để làm gì, các em sẽ nhớ gia đình, nhớ bạn bè, và đặc biệt sẽ rất nhớ những bữa cơm gia đình. Ở Canada, mùa đông dài và lạnh, sinh viên nước ngoài có thể khó thích nghi với khí hậu này, và cảm thấy phẫn uất. Với những khó khăn gặp phải, các em có thể sẽ muốn thu mình, biệt lập với môi trường đang học tập và sinh sống.

Giai đoạn 4 – Hội Nhập và Đồng Hóa

Rất may, giai đoạn Chối Bỏ rồi cũng sẽ kết thúc, và sinh viên nước ngoài bắt đầu cảm thấy dễ chịu hơn trong môi trường mới. Các em bắt đầu hiểu hơn về văn hóa nơi đây, và nắm bắt về ngôn ngữ tốt hơn. Các em chấp nhận văn hóa của đất nước mới, hòa nhập với môi trường, và kết bạn với người bản địa. Các em cũng nhận thức rõ về sự khác biệt và điểm tương đồng giữa hai nền văn hóa. Kết quả là các em trở nên tự tin hơn, có khả năng ứng phó với những việc trước đây được cho là khó khăn. Giai đoạn này nói chung sẽ kéo dài cho đến thời gian cuối ở Canada.

 

Giai đoạn 5 – Sốc Văn Hóa Ngược

Kết thúc chương trình học, sinh viên nước ngoài phải chuẩn bị để hồi hương, và thời gian trước khi rời Canada, các em bắt đầu mơ tưởng về cuộc sống trước kia. Khi trở về nhà, các em sẽ cảm thấy thất vọng khi phát hiện ra mọi thứ đã thay đổi quá nhiều từ khi các em đi du học, và nhận ra rằng “cỏ bên nhà hàng xóm không phải lúc nào cũng xanh hơn.” Hội chứng này được gọi là sốc văn hóa ngược. Những du học sinh hòa nhập sâu với đất nước mới thường khó điều chỉnh lại hơn khi trở về nhà.

Sốc văn hóa là chu trình có sự lặp lại mà du học sinh gặp phải khi sinh sống, học tập tại Canada. Cũng giống như khi chơi trò roller-coaster lên rồi lại xuống, các em nên ghi nhớ rằng sốc văn hóa sẽ có những giai đoạn lúc cao lúc thấp. Khi hiểu được những giai đoạn trong quá trình sốc văn hóa, hy vọng các em có thể thích nghi tốt hơn khi đến Canada.

By Le Luong